ÖZETAsenkron motorlar kalk

ÖZETAsenkron motorlar kalk?? an?nda yüksek ak?m çektikleri için bu durum, motorun kullan?m?nda sorun haline gelmi?tir. Bu soruna çözüm olarak asenkron motora yol verme yöntemleri geli?tirilmi?tir. Baz? yol verme metotlar?, y?ld?z üçgen yol verme, oto transformatör ile yol verme ve olarak soft starterlar ile yol verme gibi yöntemler kullan?lm??t?r. Soft starter tasarlamak için birden fazla yöntem izlenebilir. Yap?lan bu tez çal??mas?nda, 3 fazl? asenkron motorlara yol verme yöntemlerinden biri olan soft starter ile yol verme gerçekle?tirilmi?tir.

Giri? voltaj?n? ilk ba?ta kademeli olarak motora uygularsak kalk?? an?ndaki a??r? ak?m çekmesini engelleyebiliriz. Triyak ve TCA 785 entegresi kullanarak 3 faz için faz geçi?lerini bularak, 180° aras?nda 0v-230V a kadar gerilimin yava?ça artmas? sa?lanm??t?r. Bu devrelerde, kontrol devresinin güç devresindeki herhangi bir giri?ime kar?? güvende kalmas?n? sa?lamak için yal?t?m amaçl? opto izolatörler kullan?lm??t?r.

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

Anahtar kelimeler: Soft Starting, Tca 785, Asenkron Motor
ABSTRACT
Asynchronous motors drive a huge current when they first start, this had been one of the biggest problems which limits the usage of this type of motors.

As a solution of this problem several starting modalities have been developed such as star-delta starting, autotransformer starting and soft starting.

During the past few years, Designing of a soft starter model has done using a lot of methods.

In this project, the starting problem of three-phase asynchronous motors has been solved by developing a soft starter where the input voltage of the motor has been applied in discrete steps which prevents the motor while starting from driving a high current.

By using of triyak and TCA 785 integrated circuits the zero crossing points of the three phases has been detected. Later, the voltage has been increased slowly between zero and 230 Volt throughout the next 180 degree period.

?n the designed circuits, protecting the control circuit from any failure could be happen in the power circuit is implemented by insulate them using opto-isolators.

Keywords:Soft Starting, Tca785, Asynchronous Motor.

ÖNSÖZÜç fazl? asenkron motor, endüstriyel uygulamalarda ve büyük binalarda dünyada yayg?n olarak kullan?lan bir elektrik motorudur.Tasar?m ve kullan?m aç?s?ndan asenkron motorlar dayan?kl?, ucuz, bak?m gereksinimleri az ve yüksek verimli olmalar?ndan dolay? endüstriyel uygulamalarda, di?er elektrik makinelerine s?kl?kla tercih edilirler. Asenkron motorlar çal??ma prensiplerinden dolay? indüksiyon motorlar? olarak da adland?r?l?rlar. Asenkron motorlar?, senkron motorlardan ay?ran en temel fark, asenkron
motorlar?n devir say?lar?n?n ayarlanabilme imkan?d?r. Tam voltaj uyguland???nda ba?lang?çta yüksek ve ani ak?mlar ortaya ç?kar,bu da ?ebekede voltaj dü?ü?lerine ve mekanik sistemlerde geçici tork etkilerine neden olur. Bu durumu önlemek için soft starterler geli?tirilmi?tir.

Bu çal??mada üç fazl? asenkron motorlar?n yava? yol almas? için kullan?lan soft starter imalat? hakk?nda bilgi, asenkron motorlar ve bunlar?n sürücüleri incelenmi?tir. Asenkron motorlar?n çal??ma prensipleri, asenkron motorlar?n devir say?lar?n?n ayarlanmas?, asenkron motorlara yol verme yöntemleri ele al?nm??t?r.

TE?EKKÜRBu çal??ma boyunca bilgi ve tecrübeleriyle her türlü deste?ini esirgemeyen dan??man?m say?n ………………………ve desteklerinden dolay? tüm bölüm ö?retim elemanlar?na te?ekkürlerimi sunar?m.

Ayr?ca çal??malar?m?z boyunca yan?m?zda olan her konuda deste?ini esirgemeyen ……………….te?ekkür ederiz.

?Ç?NDEK?LER TOC o “1-4” h z u ÖZET PAGEREF _Toc513378968 h IÖNSÖZ PAGEREF _Toc513378969 h IITE?EKKÜR PAGEREF _Toc513378970 h II?Ç?NDEK?LER PAGEREF _Toc513378971 h IIISEMBOLLER VE KISALTMALAR PAGEREF _Toc513378972 h 1?EK?LLER PAGEREF _Toc513378973 h 31.G?R?? PAGEREF _Toc513378974 h 42. 3 FAZLI ASENKRON MOTORUN ÇALI?MA PRENS?B? PAGEREF _Toc513378975 h 52.1. ASENKRON MOTORUN TEMELLER? PAGEREF _Toc513378976 h 52.2. ASENKRON MOTORLARIN HIZ – MOMENT KARAKTER?ST?KLER? PAGEREF _Toc513378977 h 52.3. V/f KONTROL TEOR?S? PAGEREF _Toc513378978 h 82.3.1. Asenkron Motorlar?n V/f Kontrolü PAGEREF _Toc513378979 h 82.3.2. Sabit Güçte Çal??ma PAGEREF _Toc513378980 h 92.3.3. Yol Verme Momenti PAGEREF _Toc513378981 h 112.3.4. Sabit Kayma-Frekans Çal??mas? PAGEREF _Toc513378982 h 112.4. ASENKRON MOTORLARDA FRENLEME PAGEREF _Toc513378983 h 122.4.1. Balatal? Frenleme PAGEREF _Toc513378984 h 122.4.2. Generatör Frenleme PAGEREF _Toc513378985 h 132.4.3. Ters Ak?mla Frenleme PAGEREF _Toc513378986 h 132.4.4. Do?ru Ak?m Frenleme PAGEREF _Toc513378987 h 143. ASENKRON MOTORLARA YOL VERME YÖNTEMLER? PAGEREF _Toc513378988 h 163.1. DO?RUDAN YOL VERME PAGEREF _Toc513378989 h 163.2. GER?L?M? DE???T?REREK YOL VERME PAGEREF _Toc513378990 h 173.2.1. Y?ld?z Üçgen Yol Verme PAGEREF _Toc513378991 h 173.2.1.1. Y?ld?z Çal??ma Süresinin Önemi PAGEREF _Toc513378992 h 183.2.1.2. Y?ld?z Üçgen Yol Vermenin ?artlar? PAGEREF _Toc513378993 h 183.2.2. Oto Trafosu ?le Yol Verme PAGEREF _Toc513378994 h 193.2.3. Stator Ön Direnciyle Yol Verme PAGEREF _Toc513378995 h 213.2.4. Rotor Ön Direnci ?le Yol Verme PAGEREF _Toc513378996 h 223.3. GÜÇ ELEKTRON??? S?STEMLER? ?LE YOL VERME PAGEREF _Toc513378997 h 233.3.1. Yumu?ak Yol Vericiler (Soft starter) ile Yol Verme PAGEREF _Toc513378998 h 233.3.1.1. Aç?k Çevrim Kontrol PAGEREF _Toc513378999 h 233.3.1.2. Kapal? Çevrim Kontrol PAGEREF _Toc513379000 h 243.3.2. Frekans De?i?tiriciler (Invertör) ile Yol Verme (VFD) PAGEREF _Toc513379001 h 244. SOFT STARTERLAR PAGEREF _Toc513379002 h 264.1. G?R?? PAGEREF _Toc513379003 h 264.2. SOFT STARTER MODLARI PAGEREF _Toc513379004 h 274.2.1. Timed Voltage Ramp (TVR) Starting (Zamanlamal? Voltaj Rampas? Modu) PAGEREF _Toc513379005 h 274.2.2. Ak?m S?n?rlama Modu PAGEREF _Toc513379006 h 274.2.3. Ak?m Rampas? Modu PAGEREF _Toc513379007 h 284.2.4. Tork Kontrol Modu PAGEREF _Toc513379008 h 294.3. SOFT STARTER TEKN?KLER? PAGEREF _Toc513379009 h 304.3.1. KATI HAL TEKN??? (SCR) PAGEREF _Toc513379010 h 304.3.2. IGBT TABANLI PWM ?NVERTÖR TEKN??? PAGEREF _Toc513379011 h 324.3.3. M?KROCONTROLER ?LE PWM TEKN??? PAGEREF _Toc513379012 h 345. SONUÇLAR PAGEREF _Toc513379013 h 2KAYNAKÇA PAGEREF _Toc513379014 h 7EKLER PAGEREF _Toc513379015 h 11ÖZGEÇM?? PAGEREF _Toc513379016 h 14
SEMBOLLER VE KISALTMALARSEMBOL ANLAMI
AC Alternatif ak?m
ASD Ayarlanabilir H?z Sürücüsü
BJT BipolarJunctionTransistör (Çift Kutuplu Transistör)
DC Do?ru ak?m
E Emk (elektromotor kuvveti)
E1 Stator gerilimi
F Frekans
fn Nominal frekans
Hz Hertz (frekans ölçü birimi)
IGBT Insulatedgatebipolartransistors(gate yal?t?lm?? bipolartransistör )
IC Integratedcircuit(entegre devre)
k Sabit say?
Md Döndürme momenti
MCT Mos Kontrollü Tristör
Mm Maksimum moment
MOSFET Metal OxideSemiconductorFieldEffect Transistor((Metal Oksit Yar?iletken Alan Etkili Transistör)
n H?z
N Sarg? say?s?
N.m Newtonmetre
nr Rotor h?z?
ns Senkron h?z?
p Çift kutup say?s?
Pm Mekanik enerjiye dönü?en güç
PWM PulseWidthModulation (darbegeni?likmodülasyonu)
rad Radyan
RPM Revolutionsper Minute (Dakikadaki devir say?s?)
s Kayma
sn Saniye
SCR SiliconControlledRectifier(Silikon kontrollü do?rultucu)
Te Motorda indüklenen moment
TVR TimedVoltageRamp(Zamanlamal? Voltaj Rampas? Modu)
V Volt (gerilim birimi)
VFD Variable frequency drive (Ayarlanabilir frekans sürücüsü)
Vs Stator uç gerilimi
W Watt (aktif güç birimi)
?r Rotor aç?sal h?z?
?m Hava aral??? ak?s?
?EK?LLER TOC h z c “?ekil” ?ekil 2.1. a) 3 fazl? asenkron motorun h?z – moment karakteristi?i 14 b) Matlab program? ile elde edilen h?z – moment e?risi16 PAGEREF _Toc513380590 h 6?ekil 2.2. Farkl? Gerilimler ile elde edilen H?z-Moment Karakteristikleri16 PAGEREF _Toc513380591 h 7?ekil 2.3. Farkl? Frekanslar ile elde edilen H?z-Moment Karakteristikleri16 PAGEREF _Toc513380592 h 7?ekil 2.4. Asenkron Motorda V/F Kontrolü için Tork-H?z Karakteristi?i20 PAGEREF _Toc513380593 h 9?ekil 2.5. Sabit Güç Bölgesi 27 PAGEREF _Toc513380594 h 10?ekil 2.6. Sabit Güçte Çal??ma için V/f E?risi26 PAGEREF _Toc513380595 h 11?ekil 2.7. Balatal? frenleme kumanda devresi29 PAGEREF _Toc513380596 h 13?ekil 2.8. Ani frenleme güç ve kumanda devresi 34 PAGEREF _Toc513380597 h 14?ekil 2.9. Do?ru ak?mla frenleme sisteminin temel ba?lant? ?emas? 36 PAGEREF _Toc513380598 h 15?ekil 3.1. Do?rudan yol verme 54 PAGEREF _Toc513380599 h 17?ekil 3.2. Y?ld?z-Üçgen Ba?lant?s?2 PAGEREF _Toc513380600 h 19?ekil 3.3. Y?ld?z-Üçgen ak?m ve gerilim dönü?ümleri3 PAGEREF _Toc513380601 h 19?ekil 3.4. Oto trafo ile motor ba?lant?s? 8 PAGEREF _Toc513380602 h 20?ekil 3.5. a) Stator ön direnciyle yol verme devresi b) Kumanda devresi 11 PAGEREF _Toc513380603 h 22?ekil 3.6. 3 fazl? Asenkron motora ba?l? rotor ön dirençleri 38 PAGEREF _Toc513380604 h 23?ekil 3.7. Aç?k çevrim gerilim – zaman rampas?40 PAGEREF _Toc513380605 h 24?ekil 3.8. Yumu?ak yol verici temel diyagram?41 PAGEREF _Toc513380606 h 24?ekil 3.9. PWM ile asenkron motor kontrolü44 PAGEREF _Toc513380607 h 25?ekil 4.1. Zamanlamal? Voltaj Rampas? 45 PAGEREF _Toc513380608 h 27?ekil 4.2. Ak?m s?n?rlama 45 PAGEREF _Toc513380609 h 28?ekil 4.3. Ak?m rampas?45 PAGEREF _Toc513380610 h 28?ekil 4.4. Sabit Tork tipi Yük 46 PAGEREF _Toc513380611 h 29?ekil 4.5. De?i?ken Tork tipi Yük 46 PAGEREF _Toc513380612 h 29?ekil 4.6. Tristörün tetiklenmesi51 PAGEREF _Toc513380613 h 31?ekil 4.7. Tiryak?n tetiklemesi52 PAGEREF _Toc513380614 h 31?ekil 4.8. Igbt’lerin köprü ?eklinde ba?lanmas?49 PAGEREF _Toc513380615 h 33?ekil 4.9. 3 fazl? AA sinyalin olu?umunu gösteren dalga ve 3 faz PWM sinyalleri 50 PAGEREF _Toc513380616 h 33?ekil 4.10. Micro-controller ba?lant? ?emas?38 PAGEREF _Toc513380617 h 34
1.G?R??Endüstriyel hareket kontrol sistemleri, büyük yap?lar ve ?ebekeden beslenen elektrikli ev aletlerinin büyük bir k?sm?, bünyesinde asenkron motorlar? bar?nd?r?r. 3 fazl? asenkron motorlar, dü?ük maliyet, yüksek güvenilirlik ve daha az bak?ma ihtiyaç duydu?undan endüstride yayg?n olarak kullan?l?r. Asenkron motorlar çal??ma prensiplerinden yola ç?k?larak “indüksiyon motorlar?” olarak da isimlendirilirler.
Ancak kalk?? an?nda normalden 5-6 kat daha fazla ak?m çekerler. Bu çekilen yüksek ak?m sarg?lar?n ?s?nmas?na hatta yanmas?na neden olur.Bundan kaç?nman?n en iyi yolu, motorun maksimum h?za ula?ana kadar indüksiyon motorunu yava? bir ?ekilde h?zland?rmakt?r.

?ndüksiyon motorunun kalk?? an?nda hasar görmesini önlemek için motor soft startera ihtiyaç duymaktad?r. Soft starter, indüksiyon motoruna uygulanan torku dü?üren bir cihazd?r. Soft starterlar?n farkl? teknikleri vard?r ve her tekni?in baz? s?n?rlamalar? vard?r
Asenkron motorun yava? yava? h?zlanmas?n? sa?laman?n bir yolu motora uygulad???m?z gerilimi kademeli olarak art?rarak uygulamakt?r. Gerilimi kademeli olarak artt?rma i?lemini triyak?n tetikleme aç?s?n? ayarlayarak triyak ile kontrol edilebilir. Triyak? tetiklerken faz?n s?f?r geçi? noktalar?n? bulmam?z gerekir bulduktan sonra triyak tetiklenmeli. Faz?n s?f?r geçi? noktas?n? bulup triyak?n 180 de tetiklenmesini sa?layan TCA 785 (Siemens) soft starter için triyak ile birlikte kullan?labilir. ?ndüksiyon motoruna oldukça k?sa bir gecikme sa?layarak yumu?ak ve sabit bir ba?lang?ç ??sa?lar ve s?f?r geçi? noktas?na uygulanan gecikme yava? yava? azalt?l?r. Bu dü?ük voltaj ba?lang?c? ve kademeli art??lardan sonra tam gerilime ula??l?r. Böylece motor sorunsuz bir ?ekilde çal??maya ba?lar ve yava? bir ?ekilde tam h?z?na ula??r. Her faz için bir triyak ve faz?n s?f?r geçi? noktas?n? kendili?inden bulan TCA785 entegresi kullanarak ç?k?? opto-izolatörler ile 3 fazl? asenkron motora verilir.
.

2. 3 FAZLI ASENKRON MOTORUN ÇALI?MA PRENS?B?2.1.ASENKRON MOTORUN TEMELLER?2.2.ASENKRON MOTORLARIN HIZ – MOMENT KARAKTER?ST?KLER?Kontrol sistemlerinde asenkron motorlar temel sürücü sistemlerinden biridirler. Asenkron motorlar günümüzde kontrol sistemlerinde kullan?lan motorlar?n %90’n?n? olu?tururlar. Asenkron motorlar?n h?zlar? frekansa ve motorun kutup say?s?na ba?l?d?r. P çift kutbuna ve f frekans?na sahip bir asenkron motorun senkron h?z? a?a??daki denklem (2.1) de verilir. 14
ns=60.f/p(2.1)s=ns-nr/ns (2.2)
Asenkron motorun rotor h?z? gerçekte senkron h?za ula?amaz. Çünkü motorun olu?turdu?u mekanik kay?plar motorda yük olu?turur.Motor yüksüz iken rotor h?z? senkron h?za yak?n olur. Denklem (2.2) ye bakarsak motor yükü artarsa rotor h?z? dü?er, kayma de?eri de artar. Kayma de?erinin artmas?yla rotorda indüklenen gerilim de?eri artar. Gerilim artmas?yla ak?m artmaya ba?lar. Bu da manyetik alan?n artmas?na neden olur. Üretilen moment artan yük momentini kar??layana kadar bu süreç devam eder. Motordaki moment denklem (2.3) de ki gibi ?öyle ifade edilebilir. 15
Te=Pm/?r (2.3)
Te : Motorda indüklenen moment
Pm : Mekanik enerjiye dönü?en güç (W)
?r : Rotoraç?salh?z? (rad/sn)

Sabit gerilim ve sabit frekansl? bir AC kaynaktan beslenen 3 fazl? bir asenkron motorun moment-kayma karakteristi?i ?ekil 9-1 de gösterilmi?tir.

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 1. a) 3 fazl? asenkron motorun h?z – moment karakteristi?i 14 b) Matlab program? ile elde edilen h?z – moment e?risi16?ekil 2-1 de belirtilen yüksüz durumdaki s?f?r rotor kaymas? teoriktir pratikteki motor uygulamalar?nda buna ula?mak mümkün de?ildir. Yük artt?kça motorun maksimum momentinin üretildi?i ko?ula ula??ncaya kadar motorun h?z? azalacakt?r. E?er yük daha da artt?r?l?rsa motor duracakt?r. Yüksüz ve tam yük ko?ullar? aras?nda motor h?z? yakla??k yüksüz durumdaki de?erinin %10’u kadar de?i?ir.

Denklem (2.1)’den görüldü?ü gibi bir asenkron motorun h?z? kutup say?s? P veya besleme frekans? f de?i?tirilerek iki ?ekilde yap?labilir. 14
?ekilde asenkron motorun moment-h?z karakteristikleri gerilim ve frekansla beslenen motorun üretti?i momentin kaymaya ba?l? de?i?imini göstermektedir. Motorun çal??ma bölgesi senkron h?za kar??l?k gelen s=0 ile momentin maksimum de?ere ula?t??? ana kadar arada kalan bölgedir. Motora uygulanan gerilimin de?i?tirilmesi ile motor h?z? ancak bu bölgede de?i?tirilmektedir. Motorun olu?turdu?u moment uygulanan gerilimin karesi ile de?i?ir. Motora uygulanan gerilimin azalt?lmas? momentte büyük bir dü?ü?e neden olur.16

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 2. Farkl? Gerilimler ile elde edilen H?z-Moment Karakteristikleri16Motor h?z? frekans ile kontrol edilebilir. Motor h?z?n? azaltmak için, motora uygulanan gerilimin frekans?n? dü?ürürsek motorun momenti artar.Frekans de?erinin azalmas? ile momentin artmas?, motorun ?ebekeden yüksek ak?mlar çekmesine neden olur. Bu ak?mlar dü?ük h?z seviyelerinde çok büyük de?erlere ula??rlar. Bu nedenle frekans?n de?i?tirilmesiyle h?z de?erlerinin dü?mesi sonucu olu?an yüksek ak?mlar?n sebep oldu?u doyum ve kay?plar nedeniyle tercih edilmez.16

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 3. Farkl? Frekanslar ile elde edilen H?z-Moment Karakteristikleri16Gerilim sabit tutularak frekans azalt?l?rsa, motor doyuma ula??r.Bu yüzden frekansla oant?l? olarak gerilimin de?eri de dü?ürülür.Asenkron motorlar?n döndürme momenti hava aral??? ak?s? ile rotor ak?m?n?n çarp?m? veya hava aral???? ak?s?n?n karesi ile orant?ld?r. Pratik olarak V/f oran? sabit tutularak yap?lan h?z kontrolünde frekans 3Hz’in alt?na dü?erse maksimum momentin de?eri dü?er.Bundan dolay? h?z kontrolüne 3Hz’den itibaren ba?lanmas? veya bu frekans?n alt?nda V/f oran?na göre gerilimin de?eri yüksek olmal?d?r.16
2.3.V/f KONTROL TEOR?S?2.3.1.Asenkron Motorlar?n V/f KontrolüAsenkron motorlar?n de?i?ken h?zl? sürücülerinde kullan?lan ve V/f oran?na dayanan yöntemdir. Motorun statoruna uygulanan gerilim ile frekans aras?ndaki oran?n?n sabit olmas? gerekir. A?a??daki denklem (2.4) de görüldü?ü gibi motor sarg?lar?nda indüklenen gerilimin de?eri frekans?n de?erine ba?l? oldu?unu gösterir. Frekans de?erinin de?i?mesi, hava aral???ndaki manyetik ak?n?n de?i?mesine neden olur. Hava aral???ndaki ak? sabit kalmas? için indüksiyon motorda sabit bir tork de?eri elde edilmelidir. Hava aral???ndaki manyetik ak?n?n de?erinin sabit olmas? V/f oran? ile mümkündür. 1819
E=4,44?m.f.N (2.4)
V?k?m.f (2.5)
V/f= Sabit
Asenkron motorlarda senkron h?z, frekans? de?i?tirerek kontrol edilebilir. Statorda indüklenen gerilim denklem (2.6) da ki gibidir. Burada ? hava aral??? ak?s?d?r ve f besleme frekans?d?r. Gerilimini de?i?tirmeden frekans? azaltmak, hava aral??? ak?m?nda istenmeyen bir art??a yol açar.Frekans ve gerilimi h?z? kontrol etmek amac?yla de?i?tirilir. Bu nedenle V / f oran? sabit tutacak ?ekilde de?i?tirilir.Torkun sabit kalmas? için V/F oran? sabit olmal?d?r. V/foran?n? sabit tutarak,motorun maksimum tork h?z? de?i?ti?i için sabit hale gelir.Böylece V/F oran? sabit tutmak bize sürekli maksimum tork korumak için bizim ihtiyaçlar?m?za göre h?zkontrolünde yard?mc? olur. 2021
E?? f (2.6)
Avantajlar?;
Geni? h?z aral?klar? sa?lar.

Dü?ük ba?lang?ç ak?m? gereksinimi vard?r.

Ekonomik ve kullan?m? kolayd?r.

?yi bir çal??ma ve geçici performans verir.

Gerilim ve frekans nominal h?zda anma de?erine ula??r. 20
Asenkron motorun stator sarg?lar?nda meydana gelen manyetik ak?m de?eri bütün yüklerde gerilimle do?ru, frekansla ters orant?l?d?r. Gerilim de?erini sabit tutup frekans? azal?rsak manyetik ak?m artar, frekans artt?r?l?rsak manyetik ak?m azal?r. Gerilim sabit tutularak frekans azalt?l?rsa manyetik ak? artarak doyuma ula??r. Bu nedenle frekansla orant?l? olarak gerilimi de dü?ürmeliyiz. Hava aral??? ak?s?n?n ve döndürme momentinin sabit kalmas? için, gerilim/ frekans oran? sabit tutulmal?d?r. Bu oran, dü?ük frekanslarda sabit kalmaz. Hava aral??? ak?s? ve döndürme momenti dü?er. Bunu önlemek için, dü?ük frekanslarda gerilim de?erini biraz artt?r?p motorun a??r? ak?m çekmesi önlenir.Bu yap?larak statordakimanyetik alan?n büyüklü?ü çal??ma bölgesi boyunca sabit bir seviyede tutulur. Böylece motor sabit bir tork üretir. 22

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 4. Asenkron Motorda V/F Kontrolü için Tork-H?z Karakteristi?i20?ekil 2.5.’degörülece?i gibi V/f kontrol uyguland???nda ba?lang?çta çe?itli frekanslar için maksimum tork, h?z de?i?ti?inde ayn? kal?r. Böylece V/f oran? sabit tutulmas? h?z? kontrol ederken sabit bir maksimum tork tutmam?za yard?mc? olur.20
2.3.2.Sabit Güçte Çal??maFrekans ile orant?l? olarak gerilim de de?i?tirilirse bunun sonucunda elde edilen de?er sabit olur. Frekans?n yüksek olmas? halinde motora uygulanacak gerilimin maksimum de?erinin üzerinde olmas? halinde V/f oran? sabit kalmaz. Örnek olarak 50 Hz’lik bir motorun çal??ma gerilimi 380 V iken bu motorun frekans? 75 Hz’e(1.5kat) ç?kar?ld???nda gerilimi de v/f sabit tutmak için 1,5 kat art?r?lamaz. Artt?r?ld??? takdirde motor yanacakt?r! Bu yüzden yüksek frekanslarda v/f oran? dü?ece?inden, motora sa?lanan ak?m azalacak ve dolay?s?yla motorun üretece?i moment de azalacakt?r. Di?er bir deyi?le motor h?z? senkron h?z?n üzerine ç?kt???nda, motorun çal??mas? sabit moment bölgesinden sabit güç bölgesine kayacakt?r.28

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 5. Sabit Güç Bölgesi 27?ekil 2.6.’da gördü?ümüz gibi nominal frekans?n alt?ndaki frekanslarda V/f oran? sabit tutulur. Sabit moment bölgesinde(f<fn) motordan maksimum verim al?r?z.Ayn? oran? sabit güç(f>fn) bölgesinde uygularsak motor maksimum güç s?n?r?na ula??r. Bu s?n?r? a?arsak motor ?s?nmaya ba?lar.Bu bölgede maksimum verim için, artan frekans ile V/f oran? azalt?larak motor sabit güçte çal??t?r?l?r.27

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 6. Sabit Güçte Çal??ma için V/f E?risi26?ekil 2.7.’de ki V/f e?risi motoru 60 Hz veya daha yüksek h?zlarda döndürmek için kullan?l?r. Bu V/f e?risiyle motora 60 Hz den sonra sabit ç?k?? gerilimi uygulan?r.26
2.3.3.Yol Verme MomentiH?z?n s?f?ra(V=0), kayman?n bire(s=1) e?it oldu?unda makinenin üretti?i momenttir. Makine motorun çal??mas?nda bu momenti kullanarak h?zlanmaya ba?lar. ?lk kalk?? an?nda rotorun h?z? s?f?r oldu?unda kayma(s) %100 olur.24 Moment s?f?r oldu?unda kayman?n s?f?r oldu?u yani rotor devir say?s?n?n senkron devir say?s?na e?it oldu?u noktad?r. Durmakta olan rotorun statoruna uygulanan gerilimin ilk an?nda, rotor hareketsiz oldu?undan z?t emk s?f?r olur. Dolay?s?yla çekilen ak?m yüksektir. Rotor h?z? artt?kça z?t emk artar ve polaritesi ?ebekeye ters yönlü oldu?undan dolay? ak?m azalmaya ba?lar. Ba?lang?çta kayman?n %100 olmas? rotor direncinin küçük olmas?na neden olur. Bu nedenle ba?lang?çta kalk?? ak?m? büyük olur.25
2.3.4.Sabit Kayma-Frekans Çal??mas?A?a??daki denklem (2.8) de oldu?u gibi frekans?n?n(f) de?erini art?r?rsak senkron h?z?n(ns) de?eri de artar. Senkron h?z artaca??ndan kayman?n de?eri de artar. Bu nedenle frekans ile kayma aras?nda do?ru orant? vard?r. 1
s=ns-nrns(2.7)
ns=60.fp (2.8)
Anma h?z?n?n alt?nda, motor hangi h?zda dönerse dönsün rotor frekans? sabit kal?r. Di?er bir deyi?le devir cinsinden kayma sabit kalmaktad?r. Denklem (2.7) ye bakacak olursak h?z artt?kçayüzde kayma oran? ise azal?r.1
2.4.ASENKRON MOTORLARDA FRENLEMEAsenkron motorlara yol vermek dikkat isteyen bir i? oldu?u gibi ayn? ?ekilde motorlar? durdurmakta dikkat isteyen bir o kadarda detayl? bir i?tir. Çünkü her çal??t?r?lan motora ayn? sistem uygulanamayabilir. Frenleme sistemlerinin uygulanabilmesi için öncelikle asenkron motorlar çal??maya ba?lat?l?r. Çal??maya ba?layan motor istenilen yükü hareket ettirecek kuvveti kazan?r. Motoru sürekli çal??t?ramayaca??m?z durumlarda motorun yava?lamas?n? veya durmas?n? isteriz. Motorun yava?lamas? ve durmas?n? frenleme sistemi kullanarak sa?lar?z. Frenleme sistemleri genel olarak mekanik frenleme ve elektriksel frenleme sistemi olarak ikiye ayr?l?r. Mekanik frenleme ?ebekeden ayr?lan motoru balata düzene?i yard?m?yla durdurulmas?d?r. Elektriksel frenleme sistemine göre daha kaba bir yöntemdir. Hem asenkron motorlarda hem de do?ru ak?m motorlar?nda frenleme için kullan?l?r. Balata mekanizmalar? direk motor miline ba?lanabildi?i gibi aktar?m?n uygun oldu?u herhangi bir yere ba?lanabilir. Vinç gibi makinelerde her ne kadar elektriksel fren sistemi olsa da mekanik fren yine de mecburidir. 31
2.4.1.Balatal? Frenleme?ki adet balata arac?l???yla motor kasna?? s?k?larak yap?lan frenlemeye balatal? frenleme denir. Genellikle asansörlerde ve vinçlerde kullan?lan balatal? frenleme fabrikalarda özel olarak üretilen motorlara uygulan?r. Sürtünmeden dolay? olu?an toz ve kokudan dolay? daha çok insans?z yerlerde kullan?l?r. Bu tür frenlemede motorun kasna?? bir yay arac?l???yla s?k?l?r. Balatal? frenlemede bulunan bir elektrom?knat?s enerjilendi?inde balatalar? serbest b?rakarak motor kasna??n? serbest b?rak?r. Balatal? frenin bobini durduraca?? motorun uçlar?na ba?lan?r. Motor çal??maya ba?lad???nda elektro m?knat?s enerjilenir. Balatalar motor kasna??ndan ayr?l?r. Bu anda motor ?ebekeye ba?land???ndan yol alarak çal??maya ba?lar. Durdurulmak istenildi?inde motor elektriksel olarak ?ebekeden ayr?l?r. Ayn? zamanda fren bobininin de enerjisi kesilmi? olur. 3031

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 7. Balatal? frenleme kumanda devresi29Elektriksel frenleme genel olarak üç grupta ele al?n?r;
Generatör frenleme
Ters ak?mla frenleme
Do?ru ak?mla frenleme
2.4.2.Generatör FrenlemeAsenkron makinalar d??ar?dan tahrik edilerek senkron devir say?s?n? a?t???nda generatör gibi davran?r. Bu sayede motorun milinden al?nan mekanik enerji ?ebekeye elektrik enerjisi olarak verilir. Makine ?ebekeden m?knat?slanma olu?mas? için gereken ak?m? çeker. Motor olarak çal??an asenkron makine, yük taraf?ndan senkron devir h?z?ndan daha yüksek bir devir h?z?na ula?t???nda motor halinden generatör haline geçerek fren etkisi yapar. 32
2.4.3.Ters Ak?mla FrenlemeMotorun var olan döndürme momentini ters yönde çevirerek motorun miline ters döndürme momenti uygulama yoluyla durdurulmas?na ani frenleme veya ters ak?mla frenleme denir. Motoru besleyen fazlardan iki tanesi bir çift yönlü anahtarla de?i?tirerek bu frenleme yöntemi kullan?l?r. Böyle bir durumda motorun döner alan yönü de?i?ir fakat dönü? yönü hemen de?i?mez. ??te böyle dönü? yönü ve döner alan yönü farkl? oldu?u bu çal??maya fren i?letme denir. Zaman geçtikçe motor h?zdan dü?er ve durur. Duran motor daha sonra döner alan yönünde dönmeye ba?lar. Yaln?z di?er yöne dönmeye ba?lamadan motor ?ebekeden ayr?larak kapat?lmas? gerekmektedir. Ters ak?mla frenlemede motor kalk?nma ak?m?n?n 4-5 kat? kadar ak?m çeker. Motorun yükü ile bu çekilen ak?m de?i?ebilir. Çekilen bu fazla ak?mlar motora zarar verebilir. Ayr?ca çekilen fazla ak?mlar motorun izolasyonuna da zarar verebilir. Ters ak?mla frenleme motorlar?n izolasyon s?n?f?na göre bak?larak uygulan?r.Ani frenlemenin mant??? ileri geri kumanda devresi ?eklindedir. Motor üzerine daha önce mevcut momentin dönme yönünün tersi yönünde döndürme momenti uygulanarak motorun ani durdurulmas? sa?lan?r. Bu frenleme yöntemindeki s?k?nt? motorun ömrünü k?saltmakta ayr?ca ileri geri olay? s?ras?nda mevcut enerjinin kesilmesi gerekmektedir.3233

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 8. Ani frenleme güç ve kumanda devresi 342.4.4.Do?ru Ak?m FrenlemeDo?ru ak?mla frenleme kafesli veya bilezikli motorlara uygulan?r. ?lk olarak motor ?ebekeden ayr?l?r. ?ebekeden ayr?lan motorun stator sarg?lar? dü?ük de?erlerde do?ru ak?mla beslenir. Stator sarg?lar?ndan motorun anma ak?m?n? geçmeyecek ?ekilde bir do?ru ak?m geçer. Böylece motorda duran bir manyetik alan olu?acakt?r. Bu sabit manyetik alan hareketli rotor iletkenlerinde bir gerilim indükler. ?ndüklenen gerilim rotor iletkenlerinden bir ak?m akmas?na sebep olur. Akan ak?m bir ?s? enerjisi olu?turur. Olu?an bu ?s? enerjisi de motorda frenlemeyi sa?lar.35

?ekil 2. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 9. Do?ru ak?mla frenleme sisteminin temel ba?lant? ?emas? 36Yukar?daki ?ekilde üç fazl? y?ld?z ba?l? bir motorun temel ba?lant? ?emas? gösterilmi?tir. Buradaki k1 kontaktörü motoru çal??t?racak AC beslemeyi, k2 kontaktörü de motorun frenlemesi için verilecek DC beslemeyi kontrol eder. Burada görüldü?ü üzere motorun ?ebekeden beslenmesini kesmek için k1 kontaktörü aç?l?r ve k2 kontaktörü kapan?r. Böylece frenleme sa?lan?r. K1 kontaktörünün aç?p k2’nin kapat?lmas?n? sa?layan bir kontrol sistemi uygulanmal?d?r. Motor durduktan sonra röle yard?m?yla DC gerilim motordan ayr?lmal?d?r. Bu frenleme yönteminde dikkat edilmesi önemli olan iki ?ey vard?r. Bunlardan birincisi k1 ve k2 kontaktörleri ayn? anda kapal? olmamas?d?r.?kinci olarakfrenleme s?ras?nda stator sarg?lar?ndan geçen do?ru ak?ma yaln?zca omik direnç etkisini gösterir. Bu nedenle motorun stator sarg?lar?ndan geçecek do?ru ak?m?n motorun nominal ak?m?n? geçmeyecek biçimde uygulanmas? gerekmektedir. Statordan geçen do?ru ak?m nominal ak?m? geçerse stator sarg?lar?na yanabilir. ?çinde do?ru ak?m?n bulundu?u uygulamalarda veya yak?nda DC gerilim kayna?? olan uygulamalarda bu yöntem kolay ve ucuz bir frenleme yöntemidir. DC gerilim kayna?? olmayan uygulamalarda AC/DC do?rultucular kullan?larak yine bu frenleme yöntemi kullan?labilir.36
3. ASENKRON MOTORLARA YOL VERME YÖNTEMLER?3.1.DO?RUDAN YOL VERMEYol verme yöntemlerinin içinde en kolay olan yöntemdir. Asenkron motorlar ilk kalk?nma an?nda fazla ak?m çeker. K?sa süreli çekilen bu fazla ak?mlar küçük motorlara fazla etki etmez ama büyük güçlü motorlara zarar verebilir. Bu yol verme yönteminde asenkron motor kapal? iken stator sarg?lar? tek bir anahtarlama ile ?ebekeye ba?lan?r.53 Motorlara yol verme i?leminde paket, kollu tip ?alterler veya kontaktör kombinasyonu ile olu?turulan manyetik ?alterler kullan?l?r.

Do?rudan Yol Vermenin Riskleri;
Direk yol vermede motorun çekti?i ak?m nominal ak?mdan 5-7 kat daha fazlad?r. Büyük çapl? motorlarda 7 kat büyüklükteki çekilen ak?m, motor ba?lant?lar?n?, motor beslemelerini ve koruma hatlar?n? y?prat?r. Hatta bu malzemelerin tamamen tahrip olmas?n? sa?lar. Bu zarar?n önüne geçmek için büyük motorlarda ba?ka yol verme teknikleri kullan?l?r.54

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 1. Do?rudan yol verme 543.2.GER?L?M? DE???T?REREK YOL VERME3.2.1.Y?ld?z Üçgen Yol Verme3 fazl? motorlar ilk kalk?nma an?nda normal ak?m?n 3-5 kat? fazla ak?m çekerler. Bu çekilen fazla ak?m? en dü?ük seviyede tutmak için kullan?lan yöntemlerden biri de y?ld?z üçgen yol verme yöntemidir. Motor önce y?ld?z ba?l? çal??t?r?larak motorun ?ebekeden çekti?i ak?m 1/3 oran?nda dü?er. Motor y?ld?z ba?l? olarak çal??t???nda statorun her bir sar?m?ndaki hat voltaj? 3 ‘e bölümü kadar olur. Motor y?ld?z ba?l? ba?lat?ld???nda olu?acak tork motora uygulanan voltaj?n karesiyle orant?l? oldu?undan üçte bir oran?nda azal?r. Daha sonra motorun h?z? etiket h?z?n?n yakla??k %60 ile %65’e ula?t???nda y?ld?z ba?lant?dan üçgen ba?lant?ya dönü?türülür. Bu sayede motor sarg?lar?n?n zarar görmesi önlenir. Y?ld?z üçgen yol verme yönteminin en verimli hali motorun yük momentinin, y?ld?z ba?lamadaki motor momentinden büyük olmamas? ve y?ld?z ba?lamadaki sürenin uygun olmas? gerekir. Motor y?ld?z ba?lant?da iken anma devir say?s?na ula?t???nda üçgen ba?lant?ya geçilmesi ve fazla zaman kaybedilmemesi gerekir. Böyle olursa y?ld?zdan üçgen ba?lant?ya geçi?teki üçgen kontaktörün kapama ak?m? küçük ve y?ld?zdan üçgene geçi? darbesiz olur. Aksi halde üçgen ba?lant?ya geçi?te ak?mda geçici art??lar görülür. Bunun sonucunda kontaktörün kontaklar? a??r? ?s?narak kaynak olabilir. Y?ld?z üçgen yol vermede, motorun yük momenti y?ld?z ba?lama durumundaki yük momentinden büyük olursa motor yol alamaz.Örne?in, pistonlu ve di?li pompalarda, kompresörlerde, haddelerde, bant konveyörlerde, de?irmenlerde, tala? kal?nl??? sabit tezgâhlarda vb. yerlerde motora, y?ld?z-üçgen yol vermek istenirse yükün bir kaplin arac?l??? ile motor milinden ayr?lmas? gerekir. Y?ld?z-üçgen yol verme tekni?i ucuz ve montaj? kolayd?r. Bu yüzden en yayg?n yol verme yöntemidir. Genellikle 4 kw dan büyük motorlarda tercih edilen bir yöntemdir. Y?ld?z üçgen yol verme yönteminin güç devresinde malzeme olarak üç adet kontaktör ve kumandas?nda iki buton ile birde zaman rölesinden olu?maktad?r. 10
3.2.1.1.Y?ld?z Çal??ma Süresinin ÖnemiMotorlara yol vermede y?ld?z ba?lant?yla kalk?nan motorun devir say?s? yakla??k anma devir say?s?na yakla?t???nda üçgen ba?lant?ya geçilir. Burada iki önemli durum söz konusudur. Bu durumlardan ilki üçgen ba?lant? öncesi y?ld?z ba?l? çal??ma süresi, di?eri ise y?ld?z ba?lant?dan üçgen ba?lant?ya geçi? süresidir. E?er devir say?s? yükselmeden üçgen ba?lant?ya geçilirse motor yine fazla ak?m çekecektir. Di?er taraftan motor y?ld?z ba?lant?dan üçgen ba?lant?ya geçmez ise normal çal??ma momentinin 1/3 oran?nda çal??maya devam eder. E?er anma yüküyle yüklenecek olursa motor yük momentini kar??layamaz ve yanabilir. Y?ld?zdan üçgen ba?lant?ya geçi? ani olmal?d?r. E?er olmaz ise ani ak?m yükselmeleri gözlenir. Bundan dolay? motorlar?n y?ld?z çal??ma süreleri saptanmal? ve ba?lant? geçi?leri k?sa olmal?d?r.5
3.2.1.2.Y?ld?z Üçgen Yol Vermenin ?artlar?Üçgen ba?lant? gerilimi ?ebeke gerilimine e?it olmal?d?r.

Motorun kalk?? hareketi iki zamanl? olmal?d?r.

Motor ilk kalk?? an?nda y?ld?z ba?lant? devreye girer ve motorun fazlar?ndaki gerilim de?eri dü?er.

Motor ikinci kalk?? an?nda y?ld?z ba?lant?dan üçgen ba?lant?ya geçer. Bu geçi? zaman? k?sa tutulmal?d?r.4

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 2. Y?ld?z-Üçgen Ba?lant?s?2
?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 3. Y?ld?z-Üçgen ak?m ve gerilim dönü?ümleri3 .
3.2.2.Oto Trafosu ?le Yol VermeÜçgen çal??ma gerilimi ?ebeke gerilimine e?it olmayan motorlarda bu yöntem kullan?l?r. Oto trafolar? gerilim ayar? yapabilen bir trafo çe?ididir. Büyük güçteki motorlara sürücü ile yol verilemiyorsa oto trafosu ile veya kademeli direnç yöntemi ile yol verilir. Oto trafosuyla yol verme yöntemi daha pahal?ya geldi?i halde daha rand?manl? çal???r. Özellikle büyük güçlü ve yük alt?nda kalk?nabilen motorlara iki kademeli oto trafosuyla dü?ük yol alma ak?m? çekilerek yol verilir. Oto trafosuyla yol verme yönteminde yol alma ak?m? normal çal??ma ak?m?n? %65 ine kadar dü?ürülür. Bu ?ekilde çe?itli ar?zalara yol aç?lmam?? olur. Bu yol verme yöntemi zaman rölesi kullan?larak kumanda edilir. Oto trafosu ile yol vermede stator ak?mlar? 0 olur ama rotor ak?mlar? 0 olmaz. Rotorun devir say?s?na ba?l? olarak rotor ak?m?n?n meydana getirdi?i manyetik ak?, stator sarg?lar?n? kesti?inde ?ebeke frekans?na yak?n emk lar indüklenir. Sonraki kademe gerilimi uyguland??? zaman stator sarg?s?na rotor manyetik ak?s?n?n indüklendi?i emk birbirine eklenecek ?ekilde ayn? fazda olabilir. Bu yüzden stator sarg?lar?ndan çok yüksek ak?mlar geçmesine sebep olur. ?ebekeden çekilen a??r? yüksek ak?m, motorun ilk kalk?nma an?nda çekece?i ak?mdan yüksek olabilir. Bu durum kullan?lan bu yöntemin amac?na ters dü?er. Bu sorunu gidermek için a?a??daki devre kullan?l?r.96

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 4. Oto trafo ile motor ba?lant?s? 8Bu devrede D ve A kontaktörleri kapat?larak oto trafosuna ?ebeke gerilimi verilir. B kontaktörü kapat?ld???nda motor %50 dü?ük gerilimle motor normal devrine ula??ncaya kadar çal???r. D kontaktörü aç?larak trafonun yar? sarg?s?seri reaktans bobini gibi asenkron motorun devresine seri ba?lan?r ve sonra C kontaktörü kapat?larak motora normal ?ebeke emk’s? uygulan?r. A kontaktörü aç?larak oto trafosu devreden ç?kart?l?r. 8
Bu yol verme yönteminde motorun ak?m? hiç kesilmez. Böylece yukar?da bahsetti?imiz s?k?nt? giderilmi? olur. Y?ld?z üçgen yol verme yönteminde yol alma ak?m? normal çal??ma ak?m?n?n %33,3 ‘ ünden a?a??ya dü?ürülemez. Oto trafo ile motora ilk kalk?nma an?nda uygulanan gerilim normal motor geriliminin %50, %70 ve %80’ i gibi dü?ük bir gerilimdir. Kademeli olarak sar?lan oto trafosunun sekonder ucundan al?nan gerilim motorun çal??ma geriliminden daha küçük de?erlere dü?ürülür. Böylece ?ebekeden istenilen küçük ak?mlar çekilerek yol verilir.

Bu yol verme yöntemi;
Motor ak?m? hiç kesilmedi?i için stator sarg?lar?ndan yüksek ak?m geçmesini önler.

Motorun ?ebekeden çekece?i kalk?nma ak?m?n?n yüksek olmas?n? önler. 7
3.2.3.Stator Ön Direnciyle Yol VermeBu yöntem uygulan?rken ilk önce hattan çekilen ak?m dirençler üzerinden geçirtilir. Böylece bir gerilim dü?ümü meydana gelir. Dolay?s?yla uygulanan motor sarg?lar?nda bir gerilim dü?ümü görülmesi amaçlan?r. Bu sayede motor üzerinden çekilen ak?m azal?r ve sonra direnç uçlar? k?sa devre edilerek tüm gerilimin motor sarg?lar?na uygulanmas? sa?lan?r.

Benzer ?ekilde direnç yerine reaktörlerde kullan?labilir. Reaktörlerle yol verme yöntemi büyük, güçlü ve yüksek gerilimli motorlarda enerji kayb?n? dü?ürmek için kullan?l?r.

Standart reaktans de?erleri %50, %65 veya %80 gerilimler uygulanacak ?ekilde imal edilir.1113
Bu yöntem ile yol vermede;
Stator sarg?lar?n?n kalk?nma an?nda yüksek ak?mdan zarar görmesini engellemek için ayarl? veya kademeli ön dirençler kullan?l?r.

Kullan?lan dirençler gerilim bölücü olarak görev yaparlar. Ayarl? olanlar reosta veya yar? iletken kontrollü direnç olabilir.

Kademeli olanlarda ise kademe say?s? istenildi?i kadar olabilir. 12

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 5. a) Stator ön direnciyle yol verme devresi b) Kumanda devresi 113.2.4.Rotor Ön Direnci ?le Yol VermeBir asenkron motora yol verme tekniklerinden ilki ve en basiti rotora harici bir direnç eklenerek yol vermektir.Ba?latma torkunu tam yük torkunun 2-2.5 kat? kadar ve ba?lang?ç ??ak?m?n? da tam yük ak?m?n?n 1-1.5 kat? kadar dü?ürür.

Burada as?l amaç besleme gerilimini rotora ba?lanm?? harici dirençler ile dü?ürüp motora dü?ük gerilim ile yol vermektir.

?ebeke geriliminin bir bölümünü yol verme direnci üzerine dü?ürülür ve arta kalan gerilimi motora uygulamakt?r. Böylece motor, ?ebekeden gere?inden dü?ük kalk?nma ak?m? çekmi? olur. Dirençler devreye seri ba?l?d?r.3738

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 6. 3 fazl? Asenkron motora ba?l? rotor ön dirençleri 383.3.GÜÇ ELEKTRON??? S?STEMLER? ?LE YOL VERME3.3.1.Yumu?ak Yol Vericiler (Soft starter) ile Yol VermeSoft starter ile yol vericiler, motora uygulanan besleme voltaj?n? genellikle tristörler gibi kat? hal kompanentler ile de?i?tirerek motorun ba?lang?çtaki h?z?n? asl?nda torkunun dü?ürülmesini sa?layarak yapar. Motorun torku ba?lang?ç ak?m?n?n karesi ile do?ru orant?l? oldu?undan, buda uygulanan gerilim ile orant?l? oldu?undan gerilimi ba?lang?çta dü?ürmek motora yava? bir ba?lang?ç sa?layacakt?r.

Soft starterlar da iki türlü kontrol vard?r.39
3.3.1.1.Aç?k Çevrim KontrolBu yöntem motorun çekti?i ak?m? ve motorun h?z?n? göz önünde bulundurmaks?z?n bir ba?lang?ç ak?m? belirlenir. En basit bir gerilim-zaman rampas? olu?turulur gerilim yava? yava? motora uygulan?r ve gerilim zamanla tam de?erine ula??r. Böyle bir sistemlerde ba?lang?ç gerilimi de?i?tirilemez ancak rampan?n zaman? kalibre edilebilir.

Her faz için iki SCR arkaya ba?lan?r ve SCR’ler ba?lang?çta yar?m dalga döngülerinde (her SCR’nin iletti?i) 180 derecelik bir gecikme ile gerçekle?tirilir. Bu gecikme, uygulanan voltaj?n tam besleme voltaj?na ula?ana kadar zamanla yava? yava? artt?r?l?r.

 

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 7. Aç?k çevrim gerilim – zaman rampas?403.3.1.2.Kapal? Çevrim KontrolMotorun çekti?i ak?m veya h?z? gibi her hangi bir ç?k?? bilgisi kontrol edilir. Buna göre ba?lang?ç voltaj? ayarlan?r. Her fazdaki ak?mlar izlenir e?er belirli bir de?eri a?arsa, zaman –gerilim rampas? durdurulur.

Yani asl?nda yumu?ak yol vericilerin temel prensibi SCR’lerin tetikleme aç?lar?n?n kontrol edilmesi ile voltaj? kontrol etmektir. Buda daha çok mikroi?lemciler ile yap?labilir.40

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 8. Yumu?ak yol verici temel diyagram?413.3.2.Frekans De?i?tiriciler (Invertör) ile Yol Verme (VFD)Bir asenkron motorun h?z? do?rudan besleme geriliminin frekans?na ba?l?d?r. E?er besleme geriliminin frekans? üzerinde de?i?iklik yapabiliyorsan?z motorun h?z?n? da kontrol edebilirsiniz demektir. Frekans? de?i?ken hale getirmek için AC besleme gerilimine do?rultma i?lemi uygulan?r elde edilen DC gerilimdeki sal?n?mlar ve darbeler kapasite ve bobinlerden meydana gelen filtre taraf?ndan azalt?l?r daha sonraPWM(darbe geni?lik modülasyonu) tekni?iyle tekrardan bir AC gerilim üretilir. Ancak frekans? de?i?tirirken torkun sabit kalmas? için gerilimi de de?i?tirmek gerekebilir.

Di?er yol verme yöntemlerinden en avantajl? olmas?ndaki en önemli faktör PWM tekni?inin kullan?lmas?d?r.PWM, darbe süresini modüle ederek sabit bir sinyalin geni?li?ini de?i?tiren bir tekniktir. De?i?ken frekans için olu?turulan yeni AC gerilim, daha h?zl? anahtarlama yapabilen IGBT ‘ler kullan?l?r.

Bu yöntem genelde asenkron motora yol vermede de?il de h?z kontrolü için kullan?l?r, bunun nedeni ise maliyeti di?er yol verme tekniklerine göre daha fazlad?r.

Frekans De?i?tirici ile Yol Vermenin Avantajlar?:
• Geni? s?n?rlar içinde h?z kontrolü- nü sa?lamas?,
• Bak?m giderlerini azaltmas?
• Enerji tasarrufu sa?lamas?
• Birden fazla motoru kontrol edebilir
Frekans De?i?tirici ile Yol Vermenin Dezavantajlar?:
• ?lk kurulum maliyeti yüksektir.
• Sürekli hatta oldu?undan %5 kay?plar? vard?r.

• Dü?ük h?zlarda motorlarda ?s? art???
• Harmonik üretmeleri 4243

?ekil 3. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 9. PWM ile asenkron motor kontrolü444. SOFT STARTERLAR4.1.G?R??Neden Soft Starter Kullan?l?r?
Bir indüksiyon motoru, statorun manyetik alan? ile rotorun manyetik alan? aras?ndaki faz fark?ndan dolay? çal??acakt?r. Faz fark? ayn? ise indüksiyon motoru çal??maz. Dolay?s?yla faz fark? gereklidir ve bu fark nedeniyle rotorun manyetik alan? statorun manyetik alan?n? yakalamaya çal???r ve ak?m çeker. ?ndüksiyon motoru tam h?zda çal???rken, ak?m yüksek bir de?ere yükselir ve bu da tork de?erini artt?r?r. ?lk yüksek ak?m?n bir sonucu olarak, indüksiyon motorunun sarg?lar? zarar görür ve a??r? ?s?nmaya neden olur. Dolay?s?yla, indüksiyon motorunun hasar görmesini önlemek için motor soft startera ihtiyaç duymaktad?r. Soft starter, indüksiyon motoruna uygulanan torku dü?üren bir cihazd?r. Bir soft starter birçok farkl? yöntem ile gerçekle?tirilebilir ve her yöntemin baz? s?n?rlamalar? vard?r. Bu yöntemler gerçekle?tirilirken voltaj, ak?m, tork veya h?z(ivme) parametrelerinden en az birini kontrol ederler.38
Çal??ma Prensibi ;
Soft starterin çal??mas? prensibi kontrollü kademeli h?zlanmad?r.

Asenkron motorun, hareketsiz durumdan (stop) motor besleme voltaj?n?n nominal çal??mas?na ula?ana kadarki süreç, ba?lang?ç ??zaman? parametresidir. Bütün devre bir AC / AC dönü?türücüye benzer. Yöntem, uygulanan voltaj?n azalt?lm?? de?erine ba?l? olarak, zamanla a?amal? olarak artt???ndan, ba?latma s?ras?ndaki ak?m?n s?n?rland?r?lmas? söz konusudur. Ba?lang?ç ??zaman? motora ve ?aft üzerindeki yüke ba?l? olarak birkaç saniye ile birkaç dakika aras?nda de?i?ir.

Yumu?ak ba?lang?ç, tristörlerin veya triyaklar?n ate?leme aç?s?n? kontrol ederek voltaj? ayarlar. Bu ?ekilde, ba?latma s?ras?nda motordaki voltaj?n etkin de?erini kontrol eder. Ate?leme aç?s?, tüm motor ba?lang?ç ??bilgilerini izleyen, kontrol eden ve analiz eden bir mikro denetleyici taraf?ndan belirlenir. Yumu?ak ba?latma gerçekle?tikten sonra mikro denetleyici By-Pass rölesini, gate sinyalini keserken yar? iletkenleri elektriksel gerilime kar?? korumak için tüm elektrik motoru yükünü almak üzere i?aret eder. Mikro denetleyici, çe?itli te?his testlerini gerçekle?tirerek, ba?latma i?leminin bitiminden sonra motoru izlemeye devam eder.Normal çal??mada, mikro denetleyici bypass rölesini uyar?r ve motorun nominal çal??mas? için elektriksel ölçümleri kontrol eder.48
4.2.SOFT STARTER MODLARI4.2.1.Timed Voltage Ramp (TVR) Starting (Zamanlamal? Voltaj Rampas? Modu)Zamanlamal? voltaj rampas? (TVR) en eski yumu?ak ba?lang?ç ?eklidir. TVR, ba?lang?ç ak?m?n? azaltarak voltaj uygulamas?n? yava?lat?r. Bu, ba?lang?ç torkunu azalt?r ve motorun h?zlanmas?n? yava?lat?r.

Voltaj kontrolünün ba?l?ca faydalar? ?unlard?r:
Start ba?lang?ç ak?m?n? dü?ürür ve tork ba?lat?r.

Aniden olu?an elektriksel ve mekanik darbeleri giderir.

TVR soft start, yükü h?zland?rmak için yüksek voltaj gerektiren yüksek ataletli yükler (fanlar gibi) için uygun de?ildir.

TVR soft start aç?k çevrimde (voltaj kontrol) soft starterda yayg?n olarak kullan?l?r. TVR soft start, ak?m? izleyen ve kontrol eden kapal? döngü soft startlarda yayg?n olarak bulunmaz.45

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 1. Zamanlamal? Voltaj Rampas? 454.2.2.Ak?m S?n?rlama ModuBuradaki amaç, maksimum ba?lang?ç ??ak?m?n? sabit ön ayar seviyesine s?n?rlamak ve motor h?zlanana kadar bu seviyeyi korumakt?r. Mevcut seviye, kullan?c? taraf?ndan elektrik sistemi üzerindeki yük, ba?lang?ç ??torku ve h?zlanma süresi aras?nda uygun bir denge sa?lamak için seçilir. Grafikte gösterilen de?er (çal??ma ak?m?n?n% 300’ü) tipiktir. Bu modda sa?lanan ba?lang?ç, 3-fazl? hatta düz bir ba?lant?dan aç?kça daha yumu?akt?r, fakat yine de elektriksel ve mekanik olarak anormaldir.47

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 2. Ak?m s?n?rlama 454.2.3.Ak?m Rampas? ModuBa?lang?ç ??kontrolünün rampa modu, ak?m limit modundan çok daha kademeli bir ba?lang?ç ??sa?lar. Burada, ilk voltaj ve ak?m, kullan?c? taraf?ndan seçilen bir maksimuma kademeli olarak yükselen kullan?c? taraf?ndan seçilen dü?ük bir de?erdir – bu, motor tam h?za ula?ana kadar tutulur. Bu yakla??m, besleyici voltaj?nda ??herhangi bir dü?ü?ün a?amal? olarak gerçekle?mesini sa?lar. Ayn? zamanda, bir motor aniden yüksek tork üretti?inde olu?an aktarma organ?na ve yüke olan mekanik darbeyi de ortadan kald?r?r. 
Son olarak, ayn? motorda bir kat? hal yumu?ak ba?lang?ç ??ünitesi ve bir Ayarlanabilir H?z Sürücüsü (ASD) kullanmak mümkün olmamakla birlikte, ço?u ASD’nin kendi ba??na nispeten yumu?ak bir ba?lang?ç ??sa?layabildi?ini unutmay?n.47

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 3. Ak?m rampas?454.2.4. Tork Kontrol ModuH?zlanma oran?, motorda bulunan ek tork (H?zlanma Momenti) ba?l?d?r. Böylece, motora ‘sabit’ h?zlanma torku sa?layarak sabit veya do?rusal bir h?zlanma oran? elde edebiliriz. Yük taraf?ndan meydana gelen tork do?rusal olmayaca??ndan, soft starter taraf?ndan uygulanan tork, yükünkiyle ayn? olmal?d?r. Bunu ba?armak için, motorda geli?tirilen tork, ‘h?zlanma torku’ ve belirli bir h?zdaki yük torkunun toplam? olmal?d?r. 46
A?a??da farkl? yük tipleri için uygulanan sabit h?zlanma torku gösterilmi?tir:
Sabit Tork tipi Yük (örn. Konveyör)

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 4. Sabit Tork tipi Yük 46De?i?ken Tork tipi Yük (örn. Pompa / Fan)

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 5. De?i?ken Tork tipi Yük 46Bu nas?l ba?ar?l?r?
Soft starter sürekli olarak giri? gücünü belirlemek için motor ak?m?, voltaj ve güç faktörü gibi de?i?kenleri izler. Motor parametrelerinden, IR ve manyetik kay?plar Hava Bo?lu?u Gücünü (yani motor miline iletilen güç) hesaplamak için kullan?l?r. Anl?k ?aft gücü de?eri ile anl?k tork belirlenebilir. Bu bilgi ile istenilen torku elde etmek için tristör iletimini de?i?tirebiliriz. Tork, ilk tork ayar?na, son tork ayar?na ve seçilen profile ba?l? olarak belirli bir e?riyi takip edecek ?ekilde de?i?ir. Sonuç, motor mili h?z?nda do?rusal bir h?zlanma sa?lamak için rampa periyodu boyunca e?it h?zlanma torku olu?ur. Profil, di?er veya ola?and??? tipte yüklere gerek duyuldu?unda do?rusal olmayan momentlere izin veren kullan?c? taraf?ndan ayarlanabilir.46
4.3.SOFT STARTER TEKN?KLER?Yüksek ba?lang?ç ak?m? problemi nedeniyle voltaj kademeli olarak dü?ürülerek, AC gerilim kontrolörleri de dahil olmak üzere AC motor sürücülerine uygun yeni voltaj regülatörleri ve soft-start kontrol cihazlar?n?n tasar?m? ile bu sorun ortadan kald?r?l?r. Soft starterin ana amac? motor torkunu düzgün bir ?ekilde de?i?tirmektir ve bu ?ekilde ba?latma i?lemi s?ras?nda yüksek ak?m dalgalanmas?n? azaltmakt?r. Elektronik AC voltaj kontrol cihazlar?, ak?m kontrol anahtarlama mekanizmas?n? uygulamak için arka arkaya ba?l? tristörler (SCR’ler) ya da yal?t?lm?? çift kutuplu transistörler (IGBT’ler) vs. gibi kat? hal cihazlar? kullan?r. Gerilim/Frekans inverterleri ve Microcontroler ile PWM dönü?üm gibi tekniklerde asenkron motora yumu?ak yol almas? için kullan?l?rlar.
4.3.1.KATI HAL TEKN??? (SCR)Solid State tabanl? soft starter, daha önce tart???lan tüm teknikler aras?nda geli?mi? bir tekniktir. Yar? iletken soft starter, tristörler veya SCR’ler gibi kat? hal ayg?tlar? kullan?l?r ve mekanik bile?enlerle de?i?tirilir. ?ndüksiyon motorunun h?z? tristörler taraf?ndan kontrol edilir. Tristörler, indüksiyon motoruna uygulanan voltaj? s?n?rlar ve bu da ba?lang?çtaki ak?mlar? ve torku azalt?r. Bu, motoru sorunsuz bir ?ekilde ba?latacak ve indüksiyon motoru yumu?ak çal??maya ba?lad?ktan sonra tristör devresi by-pass edilecek ve motor do?rudan do?ruya güç kayna??na ba?lanacak ve indüksiyon motoru tam h?zda güvenli ve sorunsuz çal??acakt?r. Tristör kulland???m?z zaman her faz için iki adet kullanmam?z gerekir çünkü tristör tetiklendi?i zaman tek yönde iletim sa?lan?r, yani besleme gerilimini hem pozitif hemde negatif alternans? için arka arkaya (back to back) iki tristör kullan?lmal?.

E?er tristör yerine triyak kullan?l?rsa triyak, hem pozitif ak?m hemde negatif ak?m ile tetiklenebiliyor.Dolay?s?yla her faz için bir adet triyak gereklidir. Tristör ya da triyak kullan?lma nedeni, motor kontrol uygulamalar?nda, indüksiyon motoruyla uyumlu yüksek gerilim ve ak?m de?eri kullan?lmas?d?r. Kolayca kullan?labilir ve ucuzdur. Projede triyak ya da tristör kullan?lmas?n?n amac?, indüksiyon motoruna beslenen gerilimi kap?s?na gecikmeli darbe vererek dü?ürmektir. Bu, indüksiyon motorunun ba?lang?çtaki yüksek ak?mlardan korunmas?n? sa?lar. 
Yaln?z tristör ya da triyak tetiklenirken sinüzoidal AC gerilimin s?f?r geçi? noktalar?n?n(zero point) tespiti yap?ld?ktan sonra tetiklenmeli bunun içinde devrede bir zero point detektörü bulunmal?.38

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 6. Tristörün tetiklenmesi51?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 7. Tiryak?n tetiklemesi524.3.2.IGBT TABANLI PWM ?NVERTÖR TEKN???Insulated Gate Bipolar Transistor (?zole edilmi? kap?l?, iki kutuplu transistör – IGBT)
IGBT, anahtarlamal? güç kaynaklar?, çeki? kontrollü motorlar, indüksiyon ?s?tma gibi orta ve yüksek güç uygulamalar?nda kullan?labilir. Büyük IGBT modülleri, paralel olarak birçok cihaz? bünyesinde bar?nd?rabilir ve bu esnada yüksek ak?m kontrolü gibi kabiliyetleri görülebilir.

Bu teknikte, bir DC gerilimi istenen ç?k?? voltaj? ve frekans?nda bir AC gerilime dönü?türen bir devredir. AC ç?k?? voltaj? sabit veya de?i?ken voltaj ve frekans olabilir. Bu dönü?üm, kontrollü açma ve kapama cihazlar? ile sa?lanabilir (örne?in, BJT , MOSFET , IGBT, ve MCT vb.) veya uygulamaya ba?l? olarak zorunlu de?i?tirilmi? tristörler ile de sa?lanabilir. ?deal invertörün ç?k?? voltaj? dalga ?ekli sinüzoidal olmal?d?r. Bununla birlikte, pratik invertörün voltaj dalga ?ekilleri sinüzoidal de?ildir ve belirli harmonikler içerir. Kare dalga veya yar? kare dalga voltaj?, dü?ük ve orta güç uygulamalar? için kabul edilebilir ve yüksek güç uygulamalar? için dü?ük çarp?k, sinüzoidal dalga formu gereklidir. Bir invertörün ç?k?? frekans?, yar? iletken cihazlar?n invertör kontrol devresi taraf?ndan aç?ld??? ve kapat?ld??? h?z ile belirlenir ve sonuç olarak, ayarlanabilir bir frekans AC ç?k??? kolayl?kla sa?lan?r. De?i?ken yüksek h?zl? güç yar? iletken cihazlar?n anahtarlama tekni?i ile ç?k?? voltaj?n?n harmonik içeri?i en aza indirilebilir veya azalt?labilir.

?nverterin DC güç giri?i, batarya, yak?t hücresi, güne? pili veya di?er DC kayna?? olabilir. Ancak ço?u endüstriyel uygulamada, bir redresör taraf?ndan beslenir. AC ile DC dönü?türücü ve DC’den AC dönü?türücüye yap?lan bu konfigürasyon a? frekans?nda bir DC bara olarak adland?r?l?r ve daha sonra DC frekans?nda invertöre dönü?türülmeden önce DC bara filtrelenir. Rektifikasyon standart diyot veya tristör konvertör devreleri ile sa?lan?r ve devre teknikleri ile inversiyon sa?lan?r.49
Tek Fazl? invertörün güç devresi, köprü ?eklinde düzenlenmi? dört çift yönlü IGBT’den olu?ur . Güç devresinin devre ?emas? ?ekil 3.17’de gösterilmi?tir.

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 8. Igbt’lerin köprü ?eklinde ba?lanmas?49Evirici ç?k???nda gerilimin etkin de?erini de?i?tirmek için darbe geni?lik modülasyonu (PWM)kullan?lmaktad?r. Anahtarlama elemanlar? ?ekil 3.18’degörüldü?ü gibi bir üçgen dalga ile sinüs dalgas?n?nkar??la?t?r?lmas? ile elde edilen sinusoidal PWM dalga ilesürülerek gerilimin etkin de?erinin de ayarlanmas? sa?lanmaktad?r. ?ekil 3.18’de tasarlanan h?z kontroldevresinin görünümü ve ana bölümleri görülmektedir.49

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 9. 3 fazl? AA sinyalin olu?umunu gösteren dalga ve 3 faz PWM sinyalleri 504.3.3.M?KROCONTROLER ?LE PWM TEKN???A?a??daki resim, her fazda s?f?r tespit eden s?f?r çapraz detektör devresini temsil eder ve s?f?r alg?lamadan sonra bu sinyal, gecikme üreten (potansiyometreye ba?l? olarak farkl? tetikleme aç?s?nda) 555 zamanlay?c? IC’ye girer. Ard?ndan gecikmeli darbe, triyak tetiklendi?inde opto kuplör ile devreye girmek için triyak?n kap?s?na girer ve indüksiyon motorunu sorunsuz açar. Enkoderden gelen pulse yard?m?yla indüksiyon motorunun RPM’sini sayd???nda, indüksiyon motoru kullan?c? taraf?ndan sa?lanan istenen devir say?s?n? elde etti?inde, mikro denetleyici, triyak devresini bypass?n röleleri vas?tas?yla bypass edecek bir sinyal gönderecektir. ?imdi indüksiyon motoru normal ko?ullarda çal???r ve triyak yolundan ayr?l?r. Enkoder, devir say?s?n? RPM olarak alg?lamakla kalmay?p, ayn? zamanda indüksiyon motorunun çal??mas?nda hata tespit etmeyi de kullan?r; bu, ?ekil 3.19’da da anla??laca?? üzere istenen h?zda ve herhangi bir hata durumunda geri besleme gönderen bir geri besleme yolu gibidir.38

?ekil 4. SEQ ?ekil * ARABIC s 1 10. Micro-controller ba?lant? ?emas?385.SONUÇLAR
KAYNAKÇAAltunsaçl?, A.,Alacac?, M., 2009, ElektrikMakineleri -2,?skenderun
https://circuitglobe.com/star-delta-starter.html (11/04/2018)
http://320volt.com/elektrik-kumanda-teknikleri-yol-verme-yontemleri/(11/04/2018)
www.elektrikde.com/Y?ld?z_Üçgen_Yol_Verme_Ve_Çal??ma_Prensibi.html (08/04/2018)
http://www.inverterplc.net/motor/y%C4%B1ld%C4%B1z_%C3%BC%C3%A7gen_ba%C4%9Flant%C4%B1.html (08/04/2018)
http://www.elektrikport.com/teknik-kutuphane/asenkron-motorlara-yol-verme-yontemleri/16471#ad-image-0 (11/04/2018)
http://1volt1amper.com/otomasyon/oto-transformator-ile-yol-verme/ (08/04/2018)
http://www.elektrikde.com/Oto_Trafosu_%C4%B0le_Yol_Verme.html (17/04/2018)
http://www.elektrikrehberiniz.com/elektrik-motorlari/oto-trafosu-ile-yol-verme-5391/ (17/04/2018)
http://www.elektrikrehberiniz.com/elektrik-motorlari/yildiz-ucgen-yol-verme-1996/ (20/04/2018)
https://www.researchgate.net/publication/278820997_Asenkron_Motorlar_ve_Suruculeri_Induction_Motors_and_Drives(20/04/2018)
http://tbmyoelektrik.klu.edu.tr/dosyalar/birimler/tbmyoelektrik/dosyalar/dosya_ve_belgeler/6.HAFTA%20ASENKRON%20MOTOR%20YOL%20VERME%20Y%C3%96NTEMLER%C4%B0.pdf (20/04/2018)
http://www.academia.edu/13135209/Asenkron_Motorlar_ve_S%C3%BCr%C3%BCc%C3%BCleri (20/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:kKFWicaRTQgJ:web.firat.edu.tr/eemuh/download/laboratuvar/kontrol/clabexp9.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr (19/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:tYUVHoP1PKUJ:acikerisim.pau.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11499/1716/Mustafa%2520T%25C3%25BCmbek.pdf%3Fsequence%3D1%26isAllowed%3Dy+;cd=3;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(19/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:KOxirYnQxa8J:dergipark.gov.tr/download/article-file/343588+;cd=2;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(20/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:S59sZJX82AwJ:dspace.yildiz.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/20.500.11871/1587/0009574.pdf%3Fsequence%3D1%26isAllowed%3Dy+;cd=3;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(21/04/2018)
http://www.academia.edu/776401/Be%C5%9F_Seviyeli_Kaskat_%C4%B0nverter_%C4%B0le_Beslenen_3-Fazl%C4%B1_Asenkron_Motorun_V_f_Kontrol%C3%BC(20/04/2018)
http://www.academia.edu/20570840/D%C3%BC%C5%9F%C3%BCk_Maliyetli_8bitlik_Bir_Mikrodenetleyici_Kullanarak_3Fazl%C4%B1_%C4%B0nd%C3%BCksiyon_Motor_H%C4%B1z_Denetleyicisinin_Tasar%C4%B1m%C4%B1_ve_Ger%C3%A7ekle%C5%9Ftirilmesi(15/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:aNGjCJ45umoJ:ethesis.nitrkl.ac.in/5016/1/109EE0039.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(10/04/2018)
https://www.ijsr.net/archive/v6i10/ART20177368.pdf (07/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:X0cdROJztFAJ:megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Asenkron%2520Motorlara%2520Yol%2520Verme.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(09/04/2018)
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AF_Drive_V_Hz_Etc.png(12/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:w0Pry7MSuWoJ:afguven.com/depo/ESM210/emds-bolum-4.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(08/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:mtc_3UlkQIYJ:www.ozersenyurt.net/dersler/elkmot/ELK_MOT_SUR_04.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(08/04/2018)
http://dspace.yildiz.edu.tr:8080/xmlui/handle/20.500.11871/1644(13/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:SNuMJFiTgCgJ:content.lms.sabis.sakarya.edu.tr/Uploads/49072/36498/090_asenkron_motorlarda_h%25C4%25B1z_ayar%25C4%25B1_ve_frenleme.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr(15/04/2018)
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:kKFWicaRTQgJ:web.firat.edu.tr/eemuh/download/laboratuvar/kontrol/clabexp9.pdf+;cd=1;hl=tr;ct=clnk;gl=tr (07/04/2018) i(ptal)
http://www.elektrikrehberiniz.com/elektrik-motorlari/frenleme-teknikleri-14229/ (07/04/2018)
http://1volt1amper.com/otomasyon/balatali-frenleme-teknigi/http://www.inverter-plc.net/motor/motorlar%C4%B1_frenleme.htmlhttps://www.elektrikce.com/asenkron-motorlarda-elektriksel-frenleme/http://1volt1amper.com/otomasyon/ani-frenleme/http://www.elektrikrehberiniz.com/page/5/?shttps://www.elektrikce.com/asenkron-motorlarda-elektriksel-frenleme/https://www.elektrikce.com/asenkron-motorlarda-dc-akimla-frenleme/http://1volt1amper.com/otomasyon/reaktans-veya-direnc-ile-yol-verme/http://microcontrollerslab.com/soft-starter-induction-motor-using-microcontroller/#Introduction_to_soft_startehttps://www.elprocus.com/soft-starter-principle-working/
http://www.softstart.co.nz/how-it-works.php
http://www.ismakinalari.org.tr/tr/article.asp?id=165http://www.huseyinkosoglu.com/wp-content/uploads/2016/01/ASM-Yolverme-Y%C3%B6ntemi.pdfhttp://www.emo.org.tr/ekler/31528b5b581dc21_ek.pdfhttps://www.yaskawa.com/delegate/getAttachment?documentId=WP.AFD.13;cmd=documents;documentName=WP.AFD.13.pdfhttp://www.control-techniques.ru/documentation/softstart/rukovodstvo_po_proektirovaniu_Digistart(eng).pdfhttp://www.softstarter.org/soft-starter-torque-control-system-952138.html
http://www.wisdompage.com/SEUhtmDOCS/3SE3.htm
http://www.friterm.com/bilgisistemleri/frtcalisma/Megep/Asenkron_Motorlara_Yol_Verme.pdfhttps://www.pantechsolutions.net/powerelectronics-tutorials/introduction-of-igbt-based-single-phase-pwm-inverterhttp://apothesis.teicm.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/1156/zigkirgas.pdf?sequence=1;isAllowed=yhttps://www.electronics-tutorials.ws/power/thyristor.htmlhttp://www.directindustry.com/prod/kimo/product-13750-596635.htmlwww.moeller.es/descarga.php?file=public/142/MSC.DS…do?rudanhttp://www.elektrikport.com/teknik-kutuphane/asenkron-motorlara-yol-verme-yontemleri/16471#ad-image-0http://www.elektrikrehberiniz.com/elektrik-motorlari/asenkron-motorlara-yol-verme-yontemleri-285/EKLEREK-1 TCA 785 entegresine ait katalog bilgileri

ÖZGEÇM??Ad Soyad: Cumali ACAR
Do?um Tarihi: 19.01.1996
Do?um yeri: ?stanbul
Lise: 2010 – 2014/ Sultanbeyli Lisesi
Üniversite: 2014- ? / Trakya Üniversitesi
Fakülte : Mühendislik Fakültesi/ Elektrik – Elektronik Mühendisli?i
Staj Yapt??? Yerler :Peda? LED Ayd?nlatma Teknolojileri A.?. – (20 gün)
TE?A? 4. Bölge Müdürlü?ü – (20 gün)
Ad Soyad: Ali ??M?EK
Do?um Tarihi: 06.02.1995
Do?um yeri: Karaisal?/ADANA
Lise: 2008– 2012/ Tepeba? Lisesi
Üniversite : 2013- ? / Trakya Üniversitesi
Fakülte : Mühendislik Fakültesi/ Elektrik-Elektronik Mühendisli?i
Staj Yapt??? Yerler : EÜA? ÇATALAN BARAJI HES – (20 gün)
ASK? Çatalan ?çme Suyu Ar?tma Tesisi – (20 gün)
Ad Soyad: Ömer ÇEL?KER
Do?um Tarihi: 23.11.1993
Do?um yeri: Mu?
Lise: 2010 – 2014/ Mehmetçik Anadolu Lisesi
Üniversite : 2014- ? / Trakya Üniversitesi
Fakülte : Mühendislik Fakültesi/ Elektrik Elektronik Mühendisli?i
Staj Yapt??? Yerler : DS? 11. Bölge Müdürlü?ü Edirne- (20 gün)